Mowa jest aktem ruchowym uwarunkowanym prawidłowym oddychaniem, wykorzystaniem głosu, sprawnością narządów artykulacyjnych( warg, języka, podniebienia miękkiego, żuchwy) oraz sprawności w zakresie słuchu fonematycznego.

Rozwój mowy uwarunkowany jest genetycznie, możliwy jest w kontaktach z innymi ludźmi, ze środowiskiem społecznym.

Co i w jaki sposób wymawia...	...w jakim wieku?
Krzyk, wokalizacja a, o, e, u, y Wydaje pierwsze (nieświadome) dźwięki ( głużenie) Świadome naśladowanie dźwięków , sylab (ok. 6-7 miesiąca gaworzenie)	Do 1 roku życia
Wymawia: p, b, m , n, t, d, k, ń, ś, ć Wypowiada pierwsze słowa, np. mama, tata, da, baba	1 - 2 rok życia
Wymawia : p, pi, b, bi, m, mi, f, fi, w, wi, ń, i, ć, dź, j, ki, gi, k, g, h, t, d, n, l Zastępuje sz, ż, cz, dż przez ś, ź, ć, dź Zastępuje r przez f lub j często f przez ch, np. ziupa, siafa, ciapka, jowej, lyba, choka	3 rok życia
Utrwala się s, z, c, dz stosowane też w miejsce sz, ż, cz, dż ( jest to seplenienie fizjologiczne) Może pojawić się r	4 rok życia
W izolacji prawidłowo wymawia sz, z, cz, dż, r, ale w mowie spontanicznej nadal może występować seplenienie fizjologiczne	5 rok życia
Pod względem dźwiękowym mowa jest już opanowana - trudności sprawiają jedynie wyrazy nowe o skomplikowanej strukturze fonetycznej, np. kaloryfer, Staszek, kolorowy, zwierzę	6- 7 rok życia

Dziecko musi uczyć się mowy, tak jak wielu sprawności , które przeradzają się w umiejętności. Są dzieci , które zaczynają mówić wcześnie , a ich wymowa jest prawidłowa i takie, które w wieku 6 lat wypowiadają się nieprawidłowo, a ich mowa jest niewyraźna. Przyczyną takiego stanu mogą być:

• wada zgryzu lub uzębienia,
• osłabienie słuchu fizycznego,
• opóźnienie lub zaburzenie słuchu fonematycznego,
• mała sprawność narządów artykulacyjnych,
• zaburzenia emocjonalne,
• zaniedbania pedagogiczne,
• nieprawidłowe wzorce mowy.

Sygmatyzm (seplenienie)
W obrębie sygmatyzmu, występuje:

• Parasygmatyzm, czyli zastępowanie jednych głosek detalizowanych innymi, realizowanymi prawidłowo.
  Spółgłoski : sz, z, cz, dż- zastępowane są szeregami : s, z, c, dz; ( myszy- mysy, szafa – safa). Oba szeregi : s, z, c, dz i sz, z, cz, dż – zastępowane są przez szereg : ś, ź, ć, dź ; ( szfa – śafa, sałata- śałata).
  Spółgłoski zwarto szczelinowe: c, dz, c, dż, cz, dż- mogą być zastępowane przez spółgłoski szczelinowe: s,z, ś, ź, sz; (cebula- cebula, dzbanek- zbanek).
  Spółgłoski detalizowane: s, sz, ś, c, cz, ć- są zastępowane przez spółgłoskę zwartą t; ( siano- tano, ćma- tma).
  Głoski z, rz, ź, dz, dż, dź- poprzez spółgłoskę zwartą d; (rzeka- deka).
• Mogisygmatyzm ( elizje, opuszczenie dźwięku). Głoski dentalizowane w ogóle nie są realizowane przez dziecko, nie istnieją w jego systemie fonetycznym; ( szafa- afa, koza- koa).
• Sygmatyzm właściwy , polega na nieprawidłowej wymowie głosek detalizowanych. Deformacje są wynikiem zmiany miejsca artykulacji głosek co powoduje zniekształcenie ich brzmienia.

• Rodzaje sygmatyzmu właściwego:
  Seplenienie międzyzębowe, seplenienie przyzębowe, seplenienie wargowo- zębowe, seplenienie boczne, seplenienie nosowe( nosalizacja), seplenienie krtaniowe, seplenienie świszczące, seplenienie wargowe, seplenienie podniebienne.

Rotacyzm czyli wada polegająca na nieprawidłowej wymowie głoski r. W obrębie rotacyzmu występuje:

• Pararotacyzm, zastępowanie głoski r innymi głoskami wymawianymi prawidłowo, np. j, ł, d, w, l ;( rower- lowel).
• Mogirotacyzm, opuszczanie głoski r ( ryba- yba).
• Rotacyzm właściwy, polega na deformacji głosi r, czyli tworzeniu dźwięku nie występującego w systemie fonetycznym naszego języka. Na skutek zmiany miejsca artykulacji głoska r powstaje w innym miejscu i brzmienie jej jest zdeformowane. Rodzaje rotacyzmu właściwego: reranie języczkowe, reranie wargowe,reranie międzyzębowe, reranie policzkowe lub boczne, reranie podniebienne, reranie gardłowe, reranie nosowe, reranie boczne, reranie krtaniowe, reranie językowo- boczne, reranie świszczące.

Kappacyzm, wada artykulacyjna polegająca na nieprawidłowej realizacji głosek tylnojęzykowych zwartych : k, ki. W obrębie koppacyzmu występuje:

• Kappacyzm właściwy, deformacja tych głosek jest wynikiem zwarcia krtaniowego w rezultacie którego powstają brzmienia zbliżone do: k, ki.
• Parakappacyzm , zamiana głosek : k, ki na t, Ti ( kura- tura, kino – tino).
• Mogikappacyzm- opuszczanie głosek tylnojęzykowych zwartych. Głoski te nie występują w systemie fonetycznym dziecka ( kura- ura, kino- ino).

Gammacyzm, wada polegajaca na nieprawidłowej realizacji głosek tylnojęzykowych zwartych: g, gi, h, hi. W obrębie gammacyzmu wystepuje:

• Gammacyzm właściwy, deformacja tych głosek jest wynikiem zwarcia krtaniowego w rezultacie którego powstają brzmienia zbliżone do: g, gi.
• Paragammacyzm, zamiana głosek : g, gi, h na d, di, t ( góra- dóra, gitara- ditara).
• Mogigammacyzm, opuszczanie głosek tylnojęzykowych zwartych . Głoski te nie występują w systemie fonetycznym dziecka ( góra- óra, hokiej- okej).

Lambdacyzm, wada wymowy polegająca na nieprawidłowej realizacji głoski l. W obrębie lambdacyzmu występuje:

• Lambdacyzm właściwy, deformacja głoski l w postaci między innymi:
  L międzyzębowe;
  L bez zwarcia czubka języka z wałkiem dziąsłowym górnym;
  L bez prawidłowej pionizacji języka.
  
• Paralambdacyzm, zamiana głoski l na inną głoskę wypowiadaną prawidłowo: najczęściej j ( lalka- jajka).
• Mogilambdacyzm, brak głoski l w systemie fonetycznym dziecka ( las- as).

Betacyzm - wada polegająca na nieprawidłowej wymowie głoski b.

Mowa bezdźwięczna, to zaburzenie w realizacji dźwięczności , które polegają na nie wymawianiu głosek dźwięcznych , odpowiednimi gloskami bezdźwięcznymi lub myleniu obu szeregów. Zaburzeniom dźwięczności może ulegać 13 par opozycji fonologicznych: b-p, Bi- pi, d-t, g-k, gi- ki, dz-c, dż-cz, dź-ć, w-f, wi- fi, z-s, ż-sz, ź- ś ( arbuz- arpus, bitwa- pitwa, daj- taj).

Rynolalia (nosowanie), zachodzi wówczas , gdy głoski nosowe wymawiane są jak głoski ustne i jest wtedy nosowanie zamknietne lub odwrotne, gdy głoski ustne wymawiane są jak głoski nosowe tzn. łączą się z rezonansem nosowym – wtedy powstaje nosowanie otwarte.

Kilka rad jak unikać wad:

• mów do dziecka poprawnie pod względem gramatycznym, staraj się unikać zdrobnień i neologizmów,
• stosuj słowa i zwroty utrwalane podczas ćwiczeń w rozmowach codziennych,
• okazuj akceptacje swemu dziecku,
• nauka wymowy nie powinna ograniczać się tylko do ćwiczeń z logopedą , powinna być kontynuowana również w domu.

"CO DZIŚ DZIECKO POTRAFI ZROBIĆ WSPÓLNIE Z KIMŚ, JUTRO POTRAFI ZROBIĆ SAMO." L.Wygotski
Przez system nowoczesnej profilaktyki logopedycznej należy rozumieć całokształt form organizacyjnych oraz treści , metod, zasad i środków tworzących spójną strukturę wiedzy o:

• istocie mowy,
• sposobie podnoszenia kultury mowy,
• sposobach stymulacji rozwoju mowy u dzieci,
• sposobach zapobieganiu zaburzeniom mowy.

Profilaktyka logopedyczna w naszym przedszkolu obejmuję:

• diagnozę logopedyczną ( badanie mowy, sprawność narządów artykulacyjnych, ocena głosu, słownictwa i sposobu wypowiedzi),
• zajęcia korekcyjne, mające na celu nauczanie prawidłowego wymawiania głosek, poprzez:
  - ćwiczenia oddechowe,
  - ćwiczenia artykulacyjne,
  - ćwiczenia słuchowe,
  
  
  
  
• ćwiczenia grupowe, zabawa jest podstawową formą aktywności wieku dziecięcego, mającą szczególne znaczenie w poznawaniu świata. Jest to nie tylko odpoczynek i rekreacja , ale jeden ze sposobów efektywnego uczenia się, która sprzyja rozwoju językowego dzieci.
  
  

Oddychanie jest czynnością odruchową , niezbędną do życia. Składa się z dwóch faz : wdechu i wydechu. W procesie mowy pełni istotną rolę oddech wyuczony, sterowany przez człowieka. Ćwiczenia oddechowe maja na celu : kształtowanie oddechu brzuszno - przeponowego, wydłużenie fazy wydechowej, niwelowanie napięcia mięśniowego.

Przykłady ćwiczeń:

• chłodzimy gorąco zupę- dmuchamy ciągłym strumieniem powietrza na ręce ułożone na kształt talerza,
• chuchamy na lusterko- początkowo z niewielkiej odległości , a następnie odległość zwiększamy,
• dmuchanie na wiatraczki,
• dmuchanie z wykorzystaniem słomki i wody,
• wydmuchiwanie baniek mydlanych.

Ćwiczenia szczęki dolnej:

• szuflada - mocne wysuwanie szczęki do przodu i cofanie do pozycji wyjściowej (nie stosować przy przodozgryzie),
• chwycić dolnymi zębami górną wargą,
• zły pies - szeroko otwarta buzia z uwidocznionymi zębami.

Ćwiczenia warg:

• wciąganie policzków do jamy ustnej,
• robienie całusków,
• dmuchać przez złączone wargi, lekko wysunięte do przodu, cmokać, parskać, ssać cukierek,
• wymawiać na przemian a-o, najpierw wolno później coraz szybciej.

Ćwiczenia języka:

• oblizywanie języka , ruchem okrężnym w prawo i lewo,
• wysuwanie języka na brodę,
• czubek języka przesuwa się do tyłu do przodu,
• liczymy zęby, dotykamy czubkiem języka wszystkie zęby po kolei.

Ćwiczenia słuchowe:

• Który przedmiot wydał ten dźwięk,
• Jaki to instrument,
• Powtórz co usłyszałeś.

Zabawy słuchowe można przeprowadzać w terenie, np. las, łąka, park.

Żaby L. Marjańska
Nocą żaby rechocą : kumkają , terkocą, turkocą, kłócą się , Bóg wie o co...

J. Ratajczak
W Gąszczu puszczy szpak ze szpakiem,
Pszczoła z muszką,
Szczupak z rakiem,
Komar tancerz, pełen zalet, utworzyli leśny balet.

Drzazga A.Frączek
Drzazga sobie drzemie w dżemie
Nagle...
Któż to - trze mnie?!
A to łyżka w dżemie grzebie,
Coraz głębiej grzęznąc w żlebie.
Przegnać łyżkę !- drze się drzazga- bo zostanie z drzazgi miazga!!!!

Czy...? A. Frączek
Czy szczypiorek szczypie orki i czy norki ryją norki?
Czy szczeżuja żuje szczerze i czy paw swe pierze pierze?
Czy w Szczawnicy szumi szczaw i co robi rak wśród raf?
Czy straszydła mają skrzydła i czy strzyga szczygła szczygła?
Czy trzepaczka paczki trze i co krzyczy kszyk na krze?
Któż to wie!!

Krowie spotkanie E.M. Skorek
Krowa krowę spotkała,
krowią nogę jej podała.
Powitanie krótkie było,
Krowim muuu się skończyło.
Odtąd zgodnie krowy dwie, kręcąc buzią pasą się.